Program Partii Razem dla nauki w pigułce
Artykuł 70 Konstytucji gwarantuje bezpłatną naukę w szkołach publicznych i zobowiązuje władze do zapewnienia równego dostępu do wykształcenia. Rachunek, który student płaci mimo tej gwarancji, składa się z czynszu, jedzenia i dojazdów — a jego wysokość decyduje dziś o tym, kto studia zacznie i kto je skończy. Punkty siódmy, ósmy i dziewiąty rozdziału o nauce w deklaracji programowej Razem odpowiadają na trzy największe pozycje tego rachunku: akademiki, stołówki i stypendia. Pełną listę tych zapisów, z numerami punktów programu, zebrano na dole strony.
Rzecznik Razem Mateusz Merta mówił w maju 2026 roku, że studenci wydają miesięcznie „już prawie 3900 zł", o 45% więcej niż przed pandemią; pół roku wcześniej przywoływał wyliczenia money.pl mówiące o 3–4 tys. zł w części miast. Obie kwoty są cytatami z wypowiedzi politycznych, nie danymi statystyki publicznej, ale rząd wielkości potwierdza porównanie z systemem pomocy: łączna kwota stypendium socjalnego i rektorskiego nie może przekroczyć 3560,60 zł miesięcznie, a takie maksimum osiąga garstka. Szczegóły w tekście Ile kosztuje studiowanie.
Dla mniejszości. Według GUS na koniec 2024 roku w polskich uczelniach kształciło się 1280,1 tys. osób, w tym 803,6 tys. na studiach stacjonarnych — baza domów studenckich obejmuje ułamek tej liczby, a zainteresowanie, jak mówiła na konferencji Razem reprezentująca mieszkańców akademików Alicja Tomaszewska, jest „czterokrotnie większe niż baza, którą dysponują uczelnie".
Do niedoboru dochodzi stan techniczny. W kontroli wrocławskich uczelni obejmującej lata 2014–2018 NIK stwierdziła nieprawidłowości w stanie technicznym budynków we wszystkich czterech skontrolowanych uczelniach, a brak zapewnionego bezpieczeństwa przeciwpożarowego w trzynastu z siedemnastu nieruchomości, wiążąc zaniedbania z ograniczonymi środkami na remonty. Rozwijamy to w tekście Akademiki: ile brakuje miejsc.
Bo lokal gastronomiczny w budynku uczelni ustawia cenę tam, gdzie pozwala popyt, a nie tam, gdzie kończy się koszt posiłku — a popyt jest w tym miejscu przymusowy. Punkt ósmy programu zobowiązuje uczelnie do prowadzenia stołówek z tanim, zdrowym jedzeniem na zasadach non-profit i jednocześnie zapowiada środki z budżetu państwa na ich organizację; bez drugiej części obowiązek byłby przerzuceniem kosztu na instytucję. W maju 2026 roku Razem rozdawało zupę pod Biblioteką Uniwersytetu Warszawskiego, protestując przeciw otwarciu tam komercyjnej gastronomii zamiast stołówki — opisujemy to w tekście Stołówka na uczelni.
Znosi nagłą utratę całego świadczenia po przekroczeniu progu. Dziś stypendium socjalne przysługuje przy dochodzie do 1908,90 zł netto na osobę w rodzinie, ustalanym jako 45% płacy minimalnej, a przekroczenie progu o złotówkę oznacza utratę całego świadczenia. Zasada znana ze świadczeń rodzinnych obniża wypłatę o tyle, o ile przekroczono kryterium, aż świadczenie wygaśnie samo. Program zapowiada przy tym trzy rzeczy naraz: wyższe kwoty, „złotówkę za złotówkę" i wyższy próg — a także ściślejszą współpracę uczelni z urzędami przeciw wyłudzeniom. Rozkładamy to w tekście Złotówka za złotówkę; przegląd całego pakietu socjalnego — w tekście Akademiki, stołówki, stypendia.
Na każdym etapie po kolei, i za każdym razem według tego samego kryterium. Najpierw decyduje o wyborze uczelni, bo przeprowadzka do dużego ośrodka jest wydatkiem, którego część rodzin nie udźwignie. Potem decyduje o liczbie przepracowanych godzin, a więc o tym, ile czasu zostaje na naukę — student pracujący na pełen etat kończy studia wolniej albo wcale, niezależnie od zdolności. Na końcu decyduje o tym, kto może pozwolić sobie na doktorat, bo szkoła doktorska oznacza kolejne lata na stawce niższej od płacy minimalnej, o czym piszemy w tekście Doktorant zarabia mniej niż płaca minimalna.
Selekcja odbywa się zatem trzy razy i za każdym razem według tego samego kryterium, które z jakością kandydata nie ma nic wspólnego. Radna Śródmieścia Zofia Piotrowska podsumowała to na konferencji Razem: „Studiowanie nie może być tylko dla bogatych, bo to prowadzi nie tylko do rozwarstwienia społecznego, ale też po prostu do utraty wielu talentów". Argument działa w obie strony — sprawiedliwościową i rozwojową — bo kraj selekcjonujący portfelem korzysta z mniejszej puli zdolności, niż faktycznie posiada.
Także geografia. Uczelnia w mniejszym ośrodku bywa jedyną opcją dla kogoś, kogo nie stać na przeprowadzkę — a jednocześnie to te uczelnie najbardziej cierpią na degradację finansową, co opisujemy w tekście Uczelnie regionalne. Razem stawiało tę tezę już w „9 tezach dla nauki" z 2015 roku: „dobre uczelnie regionalne to faktyczny koniec podziału na Polskę A i B".
Koszt dojazdu i wykluczenie komunikacyjne prowadzi siostrzany serwis Razem dla transportu, a rynek najmu w miastach akademickich — Razem dla tanich mieszkań.
Z rozdziału „Nauka — warunek rozwoju" deklaracji programowej:
Studia na uczelni publicznej są bezpłatne, ale utrzymanie się na nich już nie. Razem podawało w 2026 roku, że student wydaje miesięcznie blisko 3900 zł, o 45% więcej niż przed pandemią, a stypendium socjalne przysługuje przy dochodzie do 1908,90 zł netto na osobę. Różnica między tymi kwotami pokazuje, jak duża część kosztu utrzymania na studiach pozostaje poza systemem pomocy materialnej.
Stypendium socjalne przysługuje, gdy dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 1908,90 zł netto. Złotówka ponad ten próg oznacza utratę całego świadczenia. Razem chce podnieść stypendia i zapomogi — zwłaszcza socjalne i dla osób z niepełnosprawnościami — wprowadzić zasadę „złotówka za złotówkę” i podwyższyć próg dochodowy.
W polskich uczelniach kształci się 1,28 mln osób, a miejsce w domu studenckim dostaje niewielka część z nich. Do tego dochodzi stan techniczny budynków: kontrole NIK w uczelniach wykazywały brak wymaganych przeglądów i nieprawidłowości przeciwpożarowe. Razem chce zwiększyć finansowanie z budżetu państwa na budowę i remonty akademików.
Razem chce zobowiązać uczelnie do prowadzenia stołówek studenckich z tanim, zdrowym jedzeniem na zasadach non-profit, a koszt ich organizacji przenieść na budżet państwa. W maju 2026 roku partia rozdawała zupę pod Biblioteką Uniwersytetu Warszawskiego, protestując przeciw otwieraniu w budynkach uczelni komercyjnej gastronomii zamiast tanich stołówek.
Konstytucja gwarantuje równy dostęp do nauki, ale o tym, kto skończy studia, coraz częściej decyduje czynsz w mieście akademickim i cena obiadu. Razem chce obniżyć te bariery od strony socjalnej: finansowaniem remontów i budowy akademików, tanimi stołówkami studenckimi prowadzonymi non-profit oraz stypendiami socjalnymi na zasadzie „złotówka za złotówkę” z podwyższonym progiem dochodowym.
Kiedy pieniądze i prestiż płyną do kilku uczelni w największych miastach, mniejsze ośrodki się zwijają, a młodzi ludzie wyjeżdżają najpierw do stolic, potem za granicę. Razem od lat broni uczelni regionalnych jako instytucji kluczowych dla rozwoju całych województw — bo dobry uniwersytet w mniejszym mieście to, jak ujęła to partia, faktyczny koniec podziału na Polskę A i B.
