Jakość studiów | Razem dla nauki

Tysiąc godzin przy tablicy. Warunki pracy a jakość zajęć

Sat, 18 Jul 2026 15:00:00 +0200

Jakość zajęć zależy od tego, ile czasu prowadzący może poświęcić na ich przygotowanie, sprawdzenie prac i rozmowę ze studentami. Czasu tego nie tworzą deklaracje o wysokich standardach; wyznacza go arytmetyka obciążeń i wynagrodzeń — to, ile godzin prowadzący musi odrobić i za jaką stawkę. Górną granicę tego obciążenia wyznaczają przepisy o pensum, od których zależy reszta rachunku.

Co dopuszcza ustawa

Art. 127 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce ustala roczny wymiar zajęć dydaktycznych: do 240 godzin dla pracownika badawczo-dydaktycznego, do 180 dla zatrudnionego na stanowisku profesora, do 360 dla pracownika dydaktycznego i do 540 dla lektorów oraz instruktorów, jeśli statut uczelni przewiduje takie stanowiska. Godzina zajęć liczy 45 minut, a do pensum wlicza się również prowadzenie zajęć w szkole doktorskiej.

Istotniejsze od samego pensum są jednak dopuszczalne odstępstwa od niego. W szczególnych przypadkach uzasadnionych koniecznością realizacji programu studiów nauczyciela można zobowiązać do nadgodzin w wymiarze do jednej czwartej pensum (pracownik badawczo-dydaktyczny) albo do połowy pensum (pracownik dydaktyczny). Ponadto — za zgodą nauczyciela — można mu powierzyć zajęcia w wymiarze nieprzekraczającym dwukrotności rocznego pensum. Dla pracownika dydaktycznego oznacza to nawet 360 godzin pensum plus 720 nadgodzin, czyli ponad tysiąc godzin zajęć rocznie.

Zgoda jest w tej konstrukcji punktem newralgicznym, bo jej dobrowolność zależy od tego, ile wynosi wynagrodzenie zasadnicze. Rozporządzenie z 14 kwietnia 2026 roku ustala stawkę profesora na 9650 zł, a ponieważ art. 137 wiąże z nią pozostałe stanowiska, minimalna stawka zasadnicza dla nauczycieli akademickich spoza grupy profesorskiej i adiunktów wynosi 4825 zł — przy płacy minimalnej 4806 zł. Siatkę płac rozkładamy w tekście Pensja, która nie goni cen. Przy stawce zasadniczej na poziomie płacy minimalnej zgoda na podwojone pensum przestaje być kwestią preferencji, a staje się warunkiem dopięcia domowego budżetu.

Co z tego wynika dla studentów

Osoba prowadząca tysiąc godzin zajęć w roku akademickim ma około trzydziestu godzin dydaktyki tygodniowo — nie licząc przygotowania, sprawdzania prac, konsultacji, seminariów dyplomowych i obowiązków administracyjnych. Pierwszą rzeczą, która w takim rozkładzie znika, jest indywidualna informacja zwrotna: to ona kosztuje najwięcej czasu i najtrudniej ją zmierzyć w sprawozdaniu. Drugą — aktualizacja treści zajęć, bo przygotowanie nowego wykładu jest droższe niż powtórzenie zeszłorocznego.

Ocena programowa Polskiej Komisji Akredytacyjnej odnotowuje słabszy poziom kształcenia, lecz nie dociera do jego źródła: przeciążeni dydaktycy prowadzą gorsze zajęcia, a stoi za tym budżet jednostki, nie sama procedura oceny. Praktykę oceniania opisujemy w tekście Co sprawdza PKA.

Czego program nie mówi

Deklaracja programowa Razem nie zawiera żadnego wskaźnika dotyczącego liczby studentów przypadających na wykładowcę ani maksymalnej liczebności grup na studiach. Postulat zmniejszenia liczebności klas i poprawy stosunku liczby uczniów do nauczycieli znajduje się w rozdziale o edukacji szkolnej — prowadzi go siostrzany serwis Razem dla szkół — i nie należy go przenosić na uczelnie, bo w rozdziale o nauce takiego zapisu nie ma.

Deklaracja programowa mówi o jakości kształcenia trzy rzeczy: stawia ją jako cel, zapowiada nadzór akredytacyjny i — w innych punktach tego samego rozdziału — warunki, w których dydaktyka może być dobra, czyli ustawową waloryzację płac i subwencję rosnącą co najmniej o inflację.

Liczba pojawia się natomiast w stanowisku Rady Krajowej „Program dla nauki i szkolnictwa wyższego" z 14 stycznia 2025 roku, i dotyczy dokładnie pensum: „Stopniowo zmniejszymy pensum dydaktyczne pracowników naukowo-dydaktycznych na uczelniach, aby osiągnąć poziom 180 godzin rocznie". Uzasadnienie jest w tym dokumencie postawione wprost — zwolniony czas ma pójść na badania albo na doskonalenie metod dydaktycznych, bo model, w którym „granty naukowe są jedynym źródłem godnej pensji, prowadzi do niskiego poziomu kształcenia studentów". Ten sam dokument zapowiada przestrzeń w pensum na prace metodyczne oraz nagrody za nowatorskie programy kształcenia. Starsze dokumenty partii formułowały to samo od strony pracowniczej: stanowisko z 2018 roku mówiło, że „godne wynagrodzenia i warunki pracy powinny być oczywistością, a nie luksusem dla wąskiej grupy uprzywilejowanych", i wskazywało na rosnący odsetek osób chorujących psychicznie wśród kadry akademickiej. Dokument ma osiem lat i traktujemy go jako diagnozę, nie jako aktualną listę obietnic.

Wątek zbiorowej reprezentacji pracowników uczelni — układy zbiorowe i spór zbiorowy w branży akademickiej — prowadzi siostrzany serwis Razem dla pracy.

Co proponuje Razem

Z rozdziału „Nauka — warunek rozwoju" deklaracji programowej:

Zapewnienie wysokiej jakości kształcenia na studiach (punkt 5).
Ustawowy obowiązek waloryzacji płac na uczelniach, w PAN i instytutach badawczych o wskaźnik nie mniejszy niż inflacja (punkt 2).
Subwencje dla uczelni rosnące co najmniej o wskaźnik inflacji (punkt 1).
Przewidywalne ścieżki zawodowe w nauce (punkt 3).

Ze stanowiska Rady Krajowej z 14 stycznia 2025 roku:

Stopniowe zmniejszenie pensum dydaktycznego pracowników naukowo-dydaktycznych do 180 godzin rocznie.
Przestrzeń w pensum na prace metodyczne dla pracowników badawczo-dydaktycznych i dydaktycznych.
Nagrody za pracę dydaktyczną, w szczególności za nowatorskie i zmodernizowane programy kształcenia.

Źródła i dalsza lektura

Ile kierunków otwiera się co roku i jak zmieniło się sito

Sat, 18 Jul 2026 12:00:00 +0200

Nowy kierunek studiów powstaje z połączenia dwóch rzeczy: zapotrzebowania, które ktoś dostrzegł, i pieniędzy, które ktoś chce zarobić albo pozyskać. Ponieważ finansowanie uczelni zależy między innymi od liczby studentów, presja na otwieranie kolejnych kierunków jest wbudowana w system — a sprawdzenie, czy jest komu i czym uczyć, następuje w procedurze, w której opinia ekspercka nie jest ostatnim słowem.

Jak zmieniało się sito

Instytut Rozwoju Szkolnictwa Wyższego zestawił uchwały Prezydium Polskiej Komisji Akredytacyjnej dotyczące wniosków o utworzenie studiów i zmiana jest wyraźna. W kadencji 2012–2015 opinii pozytywnych było ponad 68%, w kadencji 2020–2023 już 50,2%, a w 2024 roku 26,3% — przy 73,7% opinii negatywnych. Skuteczność odwołań spadła w tym samym czasie: w kadencji 2020–2023 uwzględniono 153 z 476 wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy (32%), a w 2024 roku 24 ze 125, czyli 19,2%.

Powyższe zestawienia pochodzą z analizy Instytutu Rozwoju Szkolnictwa Wyższego opartej na uchwałach Prezydium PKA; źródłem pierwotnym są uchwały publikowane przez Komisję. Traktujemy je jako opracowanie środowiskowe, nie jako statystykę urzędową.

Spadek odsetka opinii pozytywnych ma dwa możliwe wyjaśnienia i żadnego z nich same liczby nie rozstrzygają. Można w nich zobaczyć zaostrzenie kryteriów wobec wniosków słabo przygotowanych — wtedy spadek odsetka opinii pozytywnych oznacza, że kontrola jakości zaczęła działać. Można też zobaczyć rosnącą trudność uruchamiania nowych kierunków w ogóle, także tych potrzebnych, zwłaszcza w mniejszych ośrodkach, które mają cieńszą kadrę. Komisja ocenia bowiem gotowość jednostki, a ta zależy od pieniędzy, którymi jednostka dysponuje.

Gdzie kończy się rola Komisji

Niezależnie od tego, jak ostro sito działa, ostatni krok należy do ministra, a opinia Komisji go nie wiąże. Najgłośniejszym przykładem tej konstrukcji były kierunki lekarskie: w latach 2022–2023 pozwolenie na prowadzenie studiów medycznych otrzymało 17 uczelni, z czego 11 bez pozytywnej oceny PKA. Mechanizm ten opisujemy w tekście Kto decyduje, że kierunek może ruszyć.

Dla oceny samych statystyk płynie stąd wniosek praktyczny: zaostrzenie kryteriów w Komisji nie przekłada się automatycznie na to, ile kierunków faktycznie rusza we wrześniu, skoro pozwolenie i tak wydaje minister, którego jej opinia nie wiąże.

Czego z tych liczb nie wolno wyprowadzić

Nie wynika z nich, że kierunków jest za dużo ani że należy ograniczyć rekrutację. Razem konsekwentnie odrzuca taką odpowiedź: w stanowisku ws. reformy nauki i szkolnictwa wyższego z 2018 roku partia krytykowała ówczesny projekt właśnie za to, że „zamiast konkretnych mechanizmów podnoszenia jakości kształcenia dostajemy ograniczenie dostępu do studiów", a uniwersytety powinny być „miejscem upowszechniania wiedzy, a nie wykluczania z niej osób, które nie miały szczęścia urodzić się w największych aglomeracjach". Postulatem jest zatem lepsze sprawdzanie warunków, a nie zmniejszanie liczby studiujących.

Równie mylące byłoby założenie, że problem leży wyłącznie po stronie uczelni. Jednostka, która nie ma z czego zatrudnić kadry, przygotuje słabszy wniosek — a to wraca do subwencji, o czym piszemy w tekście Subwencja, która nie topnieje, i do warunków pracy dydaktyków, o czym w tekście Tysiąc godzin przy tablicy. Regionalny wymiar tej nierówności opisujemy w tekście Uczelnie regionalne.

Co proponuje Razem

Z rozdziału „Nauka — warunek rozwoju" deklaracji programowej, punkt 5:

Zwiększenie nadzoru Polskiej Komisji Akredytacyjnej nad nowo otwieranymi kierunkami.
Zniesienie uznaniowości ministra przy decyzjach o akredytacji kierunków studiów.
Zwiększenie nadzoru nad prywatnymi szkołami wyższymi służącymi za fabryki dyplomów — piszemy o tym w tekście Fabryki dyplomów.

Źródła i dalsza lektura

Fabryki dyplomów. Co dokładnie proponuje Razem, a czego nie

Sat, 18 Jul 2026 09:00:00 +0200

Określenie „fabryka dyplomów" opisuje instytucję, która sprzedaje dokument, a nie wykształcenie: rekrutuje bez selekcji, prowadzi zajęcia w minimalnym wymiarze, opiera kadrę na dojeżdżających wykładowcach z innych ośrodków i utrzymuje wysoką zdawalność, bo od liczby studentów zależy przychód. Deklaracja programowa Razem posługuje się tym zwrotem dosłownie, w punkcie piątym rozdziału o nauce: nadzór Polskiej Komisji Akredytacyjnej ma objąć „nowo otwierane kierunki oraz prywatne szkoły wyższe, służące za fabryki dyplomów" — pełny tekst rozdziału.

Jaki dokładnie środek przewiduje program

Program przewiduje w tym miejscu jeden środek: zwiększony nadzór akredytacyjny. Deklaracja nie zapowiada wobec uczelni niepublicznych ani zakazu prowadzenia studiów, ani likwidacji, ani nacjonalizacji, ani odcięcia od środków publicznych na poziomie wyższym — a każde z tych rozwiązań pojawia się w publicystyce i bywa przypisywane lewicy hurtem.

Szczególnej ostrożności wymaga jedno pomylenie. Program Razem zawiera postulat zakazu dotowania szkół prywatnych ze środków publicznych, ale dotyczy on szkół podstawowych i średnich, i znajduje się w rozdziale o edukacji, a nie o nauce — prowadzi go siostrzany serwis Razem dla szkół. Przeniesienie tego zapisu na uczelnie byłoby przypisaniem partii postulatu, którego w rozdziale o nauce nie ma.

Dlaczego nadzór, a nie zakaz

O powstawaniu „fabryk dyplomów" decyduje nie forma własności uczelni, ale to, czy ktokolwiek sprawdza jej kadrę i zaplecze: publiczna jednostka prowadząca kierunek bez obu produkuje dokładnie ten sam problem, a prywatna z dobrą kadrą i realnym programem żadnego nie stwarza. Kryterium jakości działa na obie strony i tylko takie kryterium da się egzekwować, nie naruszając konstytucyjnej wolności zakładania szkół wyższych.

Praktyka pokazuje przy tym, że narzędzie już istnieje i bywa używane. Ocena programowa Komisji może być negatywna, a jej skutkiem jest postępowanie nadzorcze ministra wobec kierunku — opisujemy to w tekście Co sprawdza PKA. Słabym ogniwem pozostaje moment wejścia: pozwolenie na utworzenie studiów wydaje minister, a opinia Komisji go nie wiąże, o czym w tekście Kto decyduje, że kierunek może ruszyć.

Kogo to naprawdę kosztuje

Osoba płacąca czesne za dyplom bez pokrycia traci i wydane pieniądze, i lata spędzone na studiach, których rynek nie honoruje. Trafiają tam najczęściej ci, którzy nie mieli innej opcji: pracujący, dla których wyjazd do dużego ośrodka był poza zasięgiem, a studia zaoczne jedyną formą dającą się pogodzić z zatrudnieniem. Selekcja ekonomiczna, którą opisujemy w tekście Ile kosztuje studiowanie, kieruje ich w stronę oferty najtańszej i najbardziej dostępnej, a rynek odpowiada na ten popyt najprostszym możliwym produktem.

Drugi koszt ponosi cały system, bo dyplom o wątpliwej wartości obniża zaufanie także do dyplomów rzetelnych — pracodawca, który nie potrafi ich odróżnić, zaczyna traktować podejrzliwie wszystkie. Odpowiedzią jest przewidywalne kryterium jakości, a nie mnożenie prywatnych rankingów. Razem stawiało zresztą tezę o zapewnieniu dostępnych i dobrych studiów już w stanowisku ws. reformy nauki i szkolnictwa wyższego z 2018 roku: „Wysoki poziom nauki to dobre i dostępne studia wyższe", a ograniczanie dostępu do wiedzy nie jest drogą do jego podniesienia.

Co proponuje Razem

Z rozdziału „Nauka — warunek rozwoju" deklaracji programowej, punkt 5:

Zwiększenie nadzoru Polskiej Komisji Akredytacyjnej nad prywatnymi szkołami wyższymi, służącymi za fabryki dyplomów.
Zwiększenie nadzoru nad nowo otwieranymi kierunkami.
Zniesienie uznaniowości ministra przy decyzjach o akredytacji kierunków studiów.
Zapewnienie wysokiej jakości kształcenia na studiach.

Poza tym punktem deklaracja programowa nie przewiduje wobec uczelni niepublicznych dalszych środków. Stanowisko Rady Krajowej z 14 stycznia 2025 roku dokłada dwie rzeczy dotyczące wszystkich uczelni bez wyjątku: ogólnopolską analizę jakości i celów nauczania, w której „każda uczelnia otrzyma rekomendacje", oraz zakaz korzystania przez uczelnie i instytucje nauki z usług firm zewnętrznych niezapewniających pracownikom stabilnego zatrudnienia.

Źródła i dalsza lektura

Co sprawdza PKA i co się dzieje po ocenie negatywnej

Fri, 17 Jul 2026 12:00:00 +0200

Ocena programowa Polskiej Komisji Akredytacyjnej jest jedynym systemowym mechanizmem, który sprawdza, co naprawdę dzieje się na konkretnym kierunku studiów. Zespół oceniający analizuje raport samooceny uczelni, odwiedza jednostkę, rozmawia ze studentami i kadrą, ogląda infrastrukturę i dokumentację, po czym Prezydium Komisji podejmuje uchwałę. Ocena może być pozytywna, pozytywna na skrócony okres albo negatywna — a od uchwały przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Jak wyglądają rozstrzygnięcia

Instytut Rozwoju Szkolnictwa Wyższego przeanalizował uchwały Prezydium PKA i wskazał wyraźną zmianę praktyki. W ocenach programowych za 2024 rok czysto pozytywne rozstrzygnięcia stanowiły 66%, oceny ze skróconym okresem ważności 18,5%, negatywne 4%, a pozostałe 11% to sprawy umorzone lub z odstąpieniem — podczas gdy w kadencji 2020–2023 pozytywnych było 91,2%, a negatywnych 2,6%.

Skuteczność odwołań pozostaje przy tym niska: w 2024 roku uwzględniono 7 z 31 wniosków dotyczących ocen programowych, czyli 22,6%. Uczelnia, która dostała ocenę negatywną, w większości przypadków tej oceny nie odwróci.

Powyższe zestawienia pochodzą z analizy Instytutu Rozwoju Szkolnictwa Wyższego, opartej na uchwałach Prezydium PKA. Podajemy je jako opracowanie środowiskowe — źródłem pierwotnym są uchwały publikowane przez samą Komisję.

Kategoria pośrednia — ocena pozytywna na skrócony okres — zasługuje na osobną uwagę, bo mówi najwięcej o stanie systemu. Oznacza ona, że kierunek działa, ale musi się poprawić i zostanie sprawdzony wcześniej niż w standardowym cyklu. Wzrost udziału takich rozstrzygnięć z kilkunastu do blisko jednej piątej pokazuje, że rośnie liczba kierunków utrzymywanych warunkowo.

Co oznacza ocena negatywna

Konsekwencje ponosi uczelnia, ale odczuwają je studenci. Negatywna ocena programowa jest podstawą do działań nadzorczych ministra wobec kierunku — z cofnięciem pozwolenia na jego prowadzenie włącznie. Osoby już przyjęte trzeba wtedy przenieść albo zapewnić im dokończenie studiów, a wartość dyplomu z jednostki, która straciła akredytację, staje się przedmiotem domysłów na rynku pracy. Sytuacja tego rodzaju powstała przy kierunkach lekarskich otwartych mimo negatywnych opinii Komisji — opisujemy ją w tekście Kto decyduje, że kierunek może ruszyć.

Właśnie dlatego moment oceny ma znaczenie. Ocena wydana po kilku latach działania kierunku chroni dopiero następne roczniki, bo osoby już przyjęte i tak muszą dokończyć studia gdzie indziej; sprawdzenie warunków przed uruchomieniem naboru obejmuje wszystkich — o ile jego wynik jest dla ministra wiążący.

Jakimi narzędziami miałaby oceniać

Deklaracja programowa mówi w tym miejscu tylko o zwiększeniu nadzoru. Rozwinięcie znajduje się w stanowisku Rady Krajowej „Program dla nauki i szkolnictwa wyższego" z 14 stycznia 2025 roku, i jest ono konkretne: Razem zapowiada skonstruowanie „konkretnych jakościowo-ilościowych kryteriów, według których wyniki będą oceniane zarówno na poziomie uczelni jak i PKA", oraz chce, „aby PKA zyskała znacznie mocniejsze narzędzia do jakościowej oceny polskiego szkolnictwa wyższego".

Diagnoza stojąca za tym postulatem dotyczy dotychczasowej praktyki Komisji: dokument odnotowuje, że jej działalność bywa „krytykowana za przywiązanie do biurokracji i kryteriów formalnych", i zastrzega, że porządek formalny ma poparcie partii, ale nie wystarcza jako metoda poprawy jakości kształcenia. Przed zmianą kryteriów ma nastąpić ogólnopolska analiza jakości i celów nauczania, w której „każda uczelnia otrzyma rekomendacje" — z wyraźnym zastrzeżeniem, że „celem nie będą rankingi uczelni", a wyniki mają posłużyć do przygotowania dodatkowych mierników jakościowych dla PKA.

Czego natomiast nie ma w żadnym z tych dokumentów: zmiany trybu powoływania członków Komisji i nadania jej opiniom charakteru wiążącego. Oba rozwiązania krążą w debacie środowiskowej, ale partia ich nie zapowiada.

Kontrola jakości nie wytwarza jednak warunków, w których jakość w ogóle powstaje. Kierunek prowadzony przez przeciążonych dydaktyków w niedofinansowanej jednostce dostanie gorszą ocenę, choć jej źródłem jest budżet, którego żadna kontrola sama nie uzupełni. Piszemy o tym w tekstach Tysiąc godzin przy tablicy i Subwencja, która nie topnieje.

Co proponuje Razem

Z rozdziału „Nauka — warunek rozwoju" deklaracji programowej, punkt 5:

Zapewnienie wysokiej jakości kształcenia na studiach.
Zwiększenie nadzoru Polskiej Komisji Akredytacyjnej nad nowo otwieranymi kierunkami oraz nad prywatnymi szkołami wyższymi służącymi za fabryki dyplomów.
Zniesienie uznaniowości ministra przy decyzjach o akredytacji kierunków studiów.

Ze stanowiska Rady Krajowej z 14 stycznia 2025 roku:

Konkretne jakościowo-ilościowe kryteria oceny wyników — zarówno na poziomie uczelni, jak i PKA.
Znacznie mocniejsze narzędzia jakościowej oceny dla Polskiej Komisji Akredytacyjnej.
Ogólnopolska analiza jakości i celów nauczania z rekomendacjami dla każdej uczelni — bez tworzenia rankingów.

Źródła i dalsza lektura

Kto decyduje, że kierunek może ruszyć

Fri, 17 Jul 2026 09:00:00 +0200

Zanim uczelnia ogłosi nabór na nowy kierunek, ktoś musi stwierdzić, że ma czym uczyć: kadrą, programem, salami, dostępem do praktyk. Formalnie sprawdza to Polska Komisja Akredytacyjna, a decyzję podejmuje minister. Kłopot polega na tym, że pierwsze nie przesądza drugiego — opinia Komisji ma charakter doradczy. Punkt piąty rozdziału o nauce w deklaracji programowej Razem odnosi się dokładnie do tej luki: „Zniesiemy uznaniowość ministra przy decyzjach o akredytacji kierunków studiów. Zwiększymy nadzór Polskiej Komisji Akredytacyjnej nad nowo otwieranymi kierunkami oraz nad prywatnymi szkołami wyższymi, służącymi za fabryki dyplomów".

Jak działa dzisiejszy układ

Zasady zapisano w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce. Uczelnia, która nie ma odpowiedniej kategorii naukowej w danej dyscyplinie, potrzebuje pozwolenia ministra na utworzenie studiów; w postępowaniu zasięga się opinii Polskiej Komisji Akredytacyjnej. Opinia jest częścią procedury, ale nie jest wiążąca — minister może wydać pozwolenie mimo oceny negatywnej i nie musi tej rozbieżności rozstrzygać żadnym szczególnym trybem.

Że nie jest to rozważanie teoretyczne, pokazała sprawa kierunków lekarskich. Po nowelizacjach z lat 2021 i 2023 rozluźniono zasady otwierania medycyny poza uczelniami akademickimi, a następnie — jak podsumował fact-checkingowy serwis Konkret24 — „w latach 2022-2023 ministerialne pozwolenie na prowadzenie studiów medycznych dostało 17 szkół wyższych, lecz aż 11 z nich nie uzyskało akredytacji Polskiej Komisji Akredytacyjnej". Opinie Komisji nie wiązały ministra, więc zostały pominięte. Sprawa wróciła kilka lat później, gdy resorty zdrowia i nauki uznały, że kierunki lekarskie na uczelniach z negatywną opinią PKA nie powinny otrzymać limitów przyjęć — a wtedy problemem stali się studenci już przyjęci.

Kto ponosi koszt uznaniowości

Rachunek płaci przede wszystkim student, i to z opóźnieniem. W momencie rekrutacji nie ma on narzędzi, by ocenić, czy kierunek ma kadrę i zaplecze; wybiera na podstawie nazwy uczelni i opisu programu. Skutki poznaje po latach — przy dyplomie, którego nie uznaje rynek, albo przy zawieszeniu naboru w trakcie jego studiów.

Drugi koszt jest instytucjonalny. Procedura, w której formalna ocena jakości nie przesądza rozstrzygnięcia, przenosi decyzję z poziomu merytorycznego na polityczny, a to otwiera przestrzeń dla nacisków lokalnych i resortowych. Wątek autonomii nauki wobec polityki prowadzimy w tekście Uczelnie bez polityków.

Co dokładnie zmienia postulat

Zniesienie uznaniowości oznacza związanie decyzji kryteriami — tak, by przy spełnionych warunkach pozwolenie przysługiwało, a przy niespełnionych nie było go można wydać mimo wszystko. Razem nie zapowiada natomiast przeniesienia całej kompetencji z ministra na Komisję ani odebrania ministrowi roli w systemie; zapowiada zniesienie dowolności i wzmocnienie nadzoru. Rozróżnienie warto utrzymać, bo z „zwiększymy nadzór PKA" nie wynika automatycznie „zgoda PKA warunkiem otwarcia kierunku" — takiego mechanizmu w programie nie ma.

Praktykę oceniania przez samą Komisję opisujemy w tekście Co sprawdza PKA, a skalę wniosków o nowe kierunki — w tekście Ile kierunków otwiera się co roku.

Co proponuje Razem

Z rozdziału „Nauka — warunek rozwoju" deklaracji programowej, punkt 5:

Zapewnienie wysokiej jakości kształcenia na studiach.
Zniesienie uznaniowości ministra przy decyzjach o akredytacji kierunków studiów.
Zwiększenie nadzoru Polskiej Komisji Akredytacyjnej nad nowo otwieranymi kierunkami oraz nad prywatnymi szkołami wyższymi służącymi za fabryki dyplomów.