Program Partii Razem dla nauki w pigułce
Debata o nauce kończy się zwykle na uczelniach, a poza nimi działa 68 instytutów Polskiej Akademii Nauk zatrudniających ponad cztery tysiące pracowników naukowych, obok instytutów badawczych podległych resortom. Deklaracja programowa wymienia PAN i instytuty badawcze z nazwy dwa razy, a stanowisko Rady Krajowej z 2025 roku dokłada postulat zrównania minimalnych wynagrodzeń z uczelniami.
Ustawa zobowiązuje Radę Ministrów do określenia polityki naukowej państwa, a dokument o tej nazwie przyjęto w 2022 roku. Razem zapowiada Strategię Naukową Państwa „z jasno określonymi priorytetami dla uczelni i finansowania badań” — czyli spór dotyczy nie istnienia dokumentu, lecz tego, czy cokolwiek z niego wynika przy podziale pieniędzy.
Superkomputer, laboratorium i udział w międzynarodowym konsorcjum kosztują nie tylko przy zakupie. Kosztują co miesiąc — prądem, chłodzeniem, serwisem, licencjami i składką członkowską. Gdy budżet nie domyka tej pozycji, sprzęt formalnie stoi, a faktycznie przestaje służyć badaniom. Razem zapowiada nowoczesną infrastrukturę badawczą wraz ze środkami na jej funkcjonowanie.
Uczelnie publiczne utrzymują się głównie z subwencji, a jej wysokość ustala się co roku od nowa, ręcznie, w ustawie budżetowej. Gdy kwota rośnie wolniej niż ceny, budżet uczelni realnie maleje, choć na papierze jest wyższy. Razem chce, żeby subwencja rosła co najmniej o wskaźnik inflacji — z automatu zapisanego w ustawie, a nie z corocznych negocjacji.
W październiku 2025 roku posłanka Razem Marcelina Zawisza przeprowadziła interwencję poselską w Ministerstwie Nauki i uzyskała listę 241 projektów, którym odmówiono finansowania na rok 2026. Lista projektów, które finansowanie dostały, liczyła 18 pozycji. Miesiąc wcześniej z korespondencji resortów nauki i finansów wynikało, że do utrzymania dotychczasowego poziomu wydatków zabraknie ponad 650 mln zł.
Razem chce podnieść nakłady na badania i naukę docelowo do 3% PKB rocznie. W 2024 roku Polska wydała na ten cel 51,5 mld zł, czyli 1,41% PKB — i była to kwota realnie niższa niż rok wcześniej. Dojście do celu oznacza mniej więcej podwojenie strumienia pieniędzy: około 110 mld zł rocznie w cenach z 2024 roku. Deklaracja programowa nie wskazuje przy tym roku dojścia do celu ani nie rozbija go na część publiczną i prywatną.
