Program Partii Razem dla nauki w pigułce
Pełna lista artykułów o nauce — finansowanie, płace akademickie, NCN i uczelnie. Z liczbami i źródłami, od najnowszych.
Razem chce podnieść nakłady na badania i naukę docelowo do 3% PKB rocznie. W 2024 roku Polska wydała na ten cel 51,5 mld zł, czyli 1,41% PKB — i była to kwota realnie niższa niż rok wcześniej. Dojście do celu oznacza mniej więcej podwojenie strumienia pieniędzy: około 110 mld zł rocznie w cenach z 2024 roku. Deklaracja programowa nie wskazuje przy tym roku dojścia do celu ani nie rozbija go na część publiczną i prywatną.
Wśród warunków, których koalicja nie zapisała w umowie, było dojście do 3% PKB na naukę. Zamiast tego kolejne budżety planowały cięcia: w projekcie na 2026 rok zabrakło ponad 650 mln zł na samo utrzymanie infrastruktury badawczej, a 241 projektów naukowych odesłano bez finansowania. Dlatego nauka jest jednym z powodów, dla których Razem w tym rządzie nie zasiada.
Maria Skłodowska-Curie musiała wyjechać z Warszawy, żeby robić naukę. Sto lat później mechanizm jest ten sam: brak stabilności i pieniędzy wypycha z Polski młodych badaczy. Razem wiąże zatrzymanie drenażu mózgów z konkretami — nakładami na naukę, godnymi pensjami i umowami zamiast stypendialnego prowizorium — bo prestiż zawodu naukowca nie odbuduje się sam, dopóki na naukę nie stać.
Antyszczepionkowcy, cudowne terapie, „naturalne” metody zamiast leczenia — pseudonauka kosztuje zdrowie i życie. Razem wiąże obronę przed nią z dwoma rzeczami: rzetelną, publiczną medycyną opartą na dowodach i badaniach naukowych oraz upowszechnianiem wiedzy jako dobra wspólnego. Bo najlepszą tamą na propagandę antynaukową jest silna, niezależna i dostępna nauka.
Zaawansowane badania wymagają dużych nakładów i dekad cierpliwości — a rynek sam z siebie ich nie wyłoży, bo zysk jest zbyt odległy i niepewny. Dlatego program Razem nazywa naukę zadaniem państwa: Strategia Naukowa Państwa z jasnymi priorytetami, ochrona badań podstawowych i realny transfer wiedzy do przemysłu, spięty jednym publicznym funduszem inwestycyjnym.
Reforma Jarosława Gowina z 2018 roku sprzedawała „autonomię uczelni”, a w praktyce oddała władzę rektorom i radom uczelni z zewnętrznymi interesariuszami. Razem broni innej autonomii — realnej niezależności badań od nacisków politycznych i biznesowych oraz demokracji akademickiej. W programie: zniesienie uznaniowości ministra przy akredytacji kierunków i nadzór nad fabrykami dyplomów.
